Wetsvoorstel Wet open overheid

De Wet open overheid is een initiatiefvoorstel van de Tweede Kamerleden Voortman (D66) en Van Weyenberg (D66). Het doel van deze wet is om overheden en semi-overheden transparanter te maken, om zo het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische rechtsstaat, de burger, het bestuur en economische ontwikkeling beter te dienen (Kamerstukken II 2013/14, 33328, nr. 9).

Op 19 april 2016 is dit wetsvoorstel aangenomen door de Tweede Kamer. Op dit moment ligt het wetsvoorstel nog bij de Eerste Kamer. Enkele belangrijke aspecten bespreek ik in dit artikel.

Uitbreiding reikwijdte

De Wet open overheid breidt de reikwijdte van de Wet openbaarheid van bestuur uit. De huidige wet openbaarheid van bestuur is alleen van toepassing op bestuursorganen. De wet open overheid breidt deze reikwijdte uit met de beide Kamers en de Verenigde vergadering der Staten-Generaal, de Algemene Rekenkamer, de Raad van State (uitgezonderd de Afdeling bestuursrechtspraak), de nationale Ombudsman en de substituutombudsmannen en de provinciale en gemeentelijke ombudsmannen. Onder de reikwijdte vallen ook de besturen van koepelorganisaties van openbare lichamen, zoals de VNG, IPO en de Unie van Waterschappen.

Tevens wordt er een openbaarheidsregime ingevoerd voor de semipublieke sector. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen instellingen uit de semipublieke sector worden aangewezen waarvan informatie openbaar gemaakt moet worden. Omdat deze instellingen niet rechtstreeks onder de wet vallen, wordt informatie van deze instellingen openbaar gemaakt via een bestuursorgaan. Dit bestuursorgaan wordt gelijktijdig met de instelling aangewezen. Bestuursorganen krijgen daarbij de bevoegdheid om informatie te vorderen van semipublieke instellingen.

Het recht op toegang en meer actieve openbaarheid

Het voorstel verankert het recht op toegang tot publieke informatie en sluit daarbij aan bij het Verdrag van Tromsø en het Verdrag van Aarhus. Ook bevat het voorstel enkele maatregelen om de actieve openbaarheid te versterken. Zo komt er een plicht voor overheidsorganen om een register bij te houden van bij hen berustende documenten. Het register moet digitaal toegankelijk zijn en het register dient aan te geven of documenten openbaar zijn gemaakt of op welke wijze om toegang kan worden verzocht. Ook regelt het voorstel de verplichte openbaarmaking van bepaalde soorten informatie. Het gaat dan om informatie die van dusdanig belang is voor individuen en de samenleving als geheel dat openbaarmaking niet achterwege kan blijven. In een dergelijk geval mag niet worden afgewacht tot een verzoek om informatie wordt ingediend.

In de Wet open overheid is de toepasselijkheid uitgesloten van de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen. Als niet tijdig is beslist op een verzoek om openbaarmaking, kan derhalve geen aanspraak worden gemaaktop een dwangsom. Dit in verband met het misbruik dat onder de huidige WOB werd gemaakt van de dwangsomregeling, totdat hier door een wetswijziging een einde aan werd gemaakt (zie art. 15 WOB). De beslistermijn na een verzoek om informatie wordt ingekort van vier weken naar twee weken, met de mogelijkheid van verlenging van twee weken. Ook komt er een informatiecommissaris. Hij krijgt als taak om organen en burgers te ondersteunen en om conflicten op te lossen.

Kritiek en impactanalyse

Het wetsvoorstel kan op flinke kritiek rekenen van onder meer de VNG. De VNG stelde vragen bij de uitvoerbaarheid van de wet, de kosten en de druk die de wet legt op het democratisch besluitvormingsproces. De onderzoekers van ABD Topconsult stellen in het eerste deel van hun impactanalyse van de centrale overheidsorganen ook dat het wetsvoorstel onuitvoerbaar is en leidt tot hoge extra kosten waarvoor in de meerjarencijfers geen dekking bestaat. Er volgt nog een impactanalyse bij andere bestuursorganen, waaronder gemeenten en provincies. In afwachting van de uitkomsten van deze analyse heeft de Eerste Kamer de bespreking van het wetsvoorstel voorlopig aangehouden.

Auteur: mr. A. (Arie) Vonk Noordegraaf

Meer lezen?

Hier lees je onze andere artikelen op het gebied van handhaving van veiligheid en leefbaarheid.

Onze juridische oplossingen

Voor het uitbesteden van uw handhavingsdossiers, gedegen juridisch advies, inhuur van interim handhavingsjuristen, opstellen van uitvoerbaar handhavingsbeleid, aanpak van adreskwaliteit, verbetering van recreatieterreinen en snippergroenprojecten is MB-ALL uw partner.