Tien jaar handhaving onrechtmatig gebruik recreatiewoningen – wat kwamen we tegen? Wat is de beste aanpak?

Bij MB-ALL leveren we nu zo’n vijftien jaar handhavingsdiensten aan gemeenten en omgevingsdiensten in verband met de problematiek van het onrechtmatig gebruik van recreatiewoningen. Wat en wie zijn we de afgelopen tien jaar tegengekomen bij het uitvoeren van deze aanpak? Wat zijn onze adviezen als gemeenten willen overgaan tot handhaving van de bestemmingsplanregels bij onrechtmatige bewoning? Daarover gaat deze blog.

Senioren

Een typische categorie ‘permanente bewoners’ wordt gevormd door senioren. Vaak hebben deze bewoners na hun pensionering hun burgerwoning verkocht omdat deze te groot of te duur is geworden. De recreatiewoning kan een tijdelijk alternatief zijn, omdat men op zoek is naar een kleinere burgerwoning, maar soms is de recreatiewoning een eindstation. Vaak heeft bij deze bewoners (en niet slechts bij deze categorie) het idee postgevat dat de bewoning legaal is omdat gedurende lange tijd niet is gehandhaafd. Of men ziet de bewoning niet als onrechtmatig omdat men naar eigen zeggen niet heel vaak in de recreatiewoning verblijft, maar ook bij kinderen en andere familie, of in het buitenland. Feit is echter dat de woning als hoofdverblijf wordt gebruikt, wat (doorgaans) op grond van het bestemmingsplan als permanente bewoning wordt gezien. Beheerders van parken en gemeenten ervaren deze groep doorgaans niet als problematisch, aangezien deze veelal geen problemen met leefbaarheid en veiligheid veroorzaakt. Niettemin: een recreant is een andere gebruiker dan een permanente bewoner, en sommige beheerders geven in dat verband aan dat de laatste nogal eens (onterecht) klaagt omdat hij andere eisen stelt aan zijn directe leefomgeving.

Sociale problemen

Een andere groep wordt gevormd door bewoners met sociale problemen. Daaronder vallen bijvoorbeeld gescheiden mensen, van wie het gezamenlijke koophuis in verband met de echtscheiding moest worden verkocht. Ook bij deze groep is de recreatiewoning soms een tijdelijke oplossing, en kan men, zodra de echtelijke woning is verkocht, vertrekken naar een burgerwoning. Maar het komt nogal eens voor dat men blijft ‘hangen’ in de recreatiewoning, omdat er een structureel financieel probleem is. Als het gaat om bewoners die door psychische oorzaken in financiële problemen zijn geraakt, is er eveneens een grote kans dat men niet uit eigen beweging vertrekt.

Arbeidsmigranten

Van een andere orde is de groep die wordt gevormd door de arbeidsmigranten. Deze groep wordt door parkbeheerders en gemeenten als problematisch gezien, omdat de aanwezigheid nogal eens ten koste gaat van de leefbaarheid binnen een recreatiepark. De wijze waarop door deze groep met de recreatiewoning en de directe leefomgeving wordt omgegaan, is meestal minder zorgvuldig dan bij eigenaren en recreanten het geval is. En er kan zich ook een problematiek van een andere orde voordoen: arbeidsmigranten betalen soms geen huur, maar worden in plaats daarvan gekort op het salaris. Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, mits de ingehouden huur reëel is. Het komt regelmatig voor dat er te veel wordt ingehouden op het salaris en er sprake is van uitbuiting. Het is dus zaak alert te zijn op deze vorm van ondermijning die veelal, zo is de ervaring, niet op zichzelf staat.

Criminaliteit

Parken waar minder wordt gerecreëerd zijn, zo is ook onze ervaring, geschikt om onder de radar van justitie te blijven en zijn daarmee een aantrekkelijke optie voor bewoners die zich actief bezighouden met ondermijning en andere vormen van criminaliteit. Bovendien kan voor eigenaren, als aan bovenstaande groepen niet meer wordt verhuurd en recreatieve verhuur niet aantrekkelijk is, de verhuur aan deze groep een laatste toevlucht zijn. Dat de aanwezigheid van bewoners die zich bezighouden met criminaliteit ten koste gaat van leefbaarheid en veiligheid van de omgeving, mag als vanzelfsprekend worden beschouwd.

Recreatieve verhuur

Het spiegelbeeld van het onrechtmatige gebruik van recreatiewoningen is de recreatieve verhuur van burgerwoningen. Veel gemeenten proberen dit aan banden te leggen, maar lopen tegen juridische grenzen aan. Is er een verband met de permanente bewoning van recreatiewoningen? Het zou kunnen: als recreatiewoningen vanwege permanente bewoning niet beschikbaar zijn voor recreatief gebruik, ontstaat er een (zeer lucratieve) markt voor de recreatieve verhuur van burgerwoningen. Met het oplossen van de permanente-bewoningsproblematiek snijdt het mes dus mogelijk aan twee kanten.

Aanbevelingen – meervoudige aanpak

Permanente bewoning komt op vrijwel elk recreatiepark voor. Handhaving van de bestemmingsplanregels is een goede start, maar het is mogelijk niet genoeg om de problematiek blijvend de baas te blijven. Gemeenten doen er goed aan vóór het starten van het handhavingstraject te inventariseren welke bewoners zullen worden aangetroffen, wat de oorzaken kunnen zijn van de bewoningsproblematiek, of er ook andere problemen voorkomen zoals ondermijning, en te anticiperen op de eventuele verschuiving van de problemen naar andere parken of andere gemeenten. De groepen bewoners moeten immers een woonplek hebben, dus het gedwongen vertrek bij het ene park kan tot gevolg hebben dat de vertrokken bewoners bij andere parken opduiken, het zogenaamde waterbedeffect. Naarmate een park minder aantrekkelijk is om recreatief te worden gebruikt zullen eigenaren van recreatiewoningen naar alternatieven gaan zoeken voor de recreatieve verhuur en zal onrechtmatig gebruik van recreatiewoningen meer voorkomen.

Een dergelijke analyse kan helpen om beslissingen te nemen over de vraag of een park als recreatiepark levensvatbaar is. Is er perspectief voor het park, in de zin dat het park nog recreatieve potentie heeft? Kan het nog gerevitaliseerd worden? Is herbestemming een goed alternatief? De aanwezigheid van arbeidsmigranten kan duiden op uitbuiting, een vorm van ondermijning die doorgaans niet op zichzelf staat. Ondermijning doet zich eens te meer voor als het park een toevluchtsoord wordt voor mensen die onder de radar van justitie willen blijven. Dus het is raadzaam ook op dat vlak deskundigheid in stelling te brengen. Een meervoudige aanpak is het devies. MB-ALL denkt graag met u mee!

Lees meer over onze diensten m.b.t. recreatieterreinen

Wil je samen met onze mensen helpen met het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in Nederland? Bekijk snel onze vacatures:

Meer lezen?

Hier lees je onze andere artikelen op het gebied van handhaving van veiligheid en leefbaarheid.

Juridische diensten

Voor het uitbesteden van uw handhavingsdossiers, gedegen juridisch advies, inhuur van interim handhavingsjuristen, opstellen van uitvoerbaar handhavingsbeleid, aanpak van adreskwaliteit, verbetering van recreatieterreinen en snippergroenprojecten is MB-ALL uw partner.